Python bài 16: Type hints, logging và kiểm thử chương trình
- 18-10-2026
- Toanngo92
- 0 Comments
Giáo trình Python miễn phí · Chương 8/12: Ngoại lệ, debug và chất lượng mã · Bài 16/24.
Mục lục
Mục tiêu bài học
Làm mã dễ hiểu, quan sát được quá trình chạy và kiểm tra hành vi mà không phải thao tác thủ công liên tục.
Một hàm dễ đọc trước khi thêm công cụ
Dùng tên theo ý nghĩa, hàm ngắn và tránh lặp quy tắc ở nhiều nơi. Docstring mô tả mục đích, đầu vào, kết quả và các lỗi quan trọng. Type hints cho người đọc và công cụ biết kiểu dự kiến; bản thân chú thích kiểu không ép kiểu hoặc kiểm tra mọi giá trị khi chương trình chạy.
Một hàm tính toán có return, không phụ thuộc nhập bàn phím hoặc kết nối mạng, thường dễ kiểm thử hơn. Việc tách tính toán khỏi giao diện không làm chương trình dài vô ích: nó giúp cùng quy tắc được dùng trong terminal, web hoặc xử lý tệp.
def tinh_giam_gia(gia: int, phan_tram: int) -> int:
"""Trả số tiền sau giảm; phần trăm từ 0 đến 100."""
if gia < 0 or not 0 <= phan_tram <= 100:
raise ValueError("Giá hoặc phần trăm không hợp lệ")
return gia * (100 - phan_tram) // 100
print(tinh_giam_gia(200000, 10))
Kết quả:
180000
Logging thay cho in mọi thứ
logging hỗ trợ các mức DEBUG, INFO, WARNING, ERROR, CRITICAL. DEBUG dùng theo dõi chi tiết, INFO ghi sự kiện bình thường, ERROR ghi thao tác thất bại cần chú ý. Đặt cấu hình ở điểm chạy chính; các module con chỉ lấy logger theo tên.
Dùng placeholder của logger để truyền biến thay vì tạo chuỗi bằng dữ liệu nhạy cảm. Không ghi mật khẩu, token, thông tin cá nhân không cần thiết vào log. logger.exception() trong except ghi thêm traceback, hữu ích khi cần điều tra nguyên nhân.
import logging
logging.basicConfig(level=logging.INFO, format="%(levelname)s: %(message)s")
logger = logging.getLogger(__name__)
so_ban_ghi = 3
logger.info("Đã xử lý %s bản ghi", so_ban_ghi)
Viết test với unittest
Tệp dưới đây là ví dụ độc lập, có cả hàm và test để có thể chạy ngay. Trong dự án thực tế, đặt hàm ở module riêng rồi import vào tệp test. Kiểm tra trường hợp thông thường, giá trị biên và dữ liệu không hợp lệ; đừng chỉ thử một đầu vào đúng.
import unittest
def tinh_giam_gia(gia: int, phan_tram: int) -> int:
if gia < 0 or not 0 <= phan_tram <= 100:
raise ValueError("Giá hoặc phần trăm không hợp lệ")
return gia * (100 - phan_tram) // 100
class TestGiamGia(unittest.TestCase):
def test_giam_muoi_phan_tram(self):
self.assertEqual(tinh_giam_gia(200000, 10), 180000)
def test_mien_phi(self):
self.assertEqual(tinh_giam_gia(200000, 100), 0)
def test_phan_tram_sai(self):
with self.assertRaises(ValueError):
tinh_giam_gia(200000, 101)
if __name__ == "__main__":
unittest.main()
Lưu thành test_giam_gia.py và chạy python -m unittest -v test_giam_gia.py. Kết quả mong đợi là ba test đều ok. Khi sửa công thức, chạy lại test để phát hiện hành vi cũ bị ảnh hưởng. Đây là kiểm thử mã, không yêu cầu xây một hệ thống bài tập riêng cho giáo trình.
Lỗi thường gặp và lưu ý
- Type hint int không tự ngăn bạn truyền một chuỗi; validation lúc chạy cần thiết khi nhận dữ liệu ngoài.
- Không viết test chỉ kiểm tra lại từng dòng triển khai; kiểm tra kết quả mà người dùng hoặc phần gọi hàm cần.
Ghi nhớ
Quy tắc viết mã, type hints, logging và test bổ trợ nhau: giúp đọc hiểu ý định, theo dõi vận hành và phát hiện sai lệch hành vi.

