Python bài 15: Ngoại lệ, traceback và kỹ năng debug
- 18-10-2026
- Toanngo92
- 0 Comments
Giáo trình Python miễn phí · Chương 8/12: Ngoại lệ, debug và chất lượng mã · Bài 15/24.
Mục lục
Mục tiêu bài học
Đọc lỗi có phương pháp, xử lý trường hợp dự kiến và để lỗi lập trình được phát hiện đúng chỗ.
Ba nhóm vấn đề cần phân biệt
SyntaxError là lỗi cú pháp khiến mã không được phân tích hợp lệ. Ngoại lệ lúc chạy như ValueError, KeyError, ZeroDivisionError xuất hiện khi thực hiện một thao tác không hợp lệ. Lỗi logic là mã chạy nhưng cho kết quả sai; loại này cần so sánh với yêu cầu và dữ liệu kiểm chứng.
Khi thấy traceback, đọc dòng cuối để biết loại lỗi và thông báo, rồi tìm dòng mã của mình trong các khung lời gọi phía trên. Đừng chỉ đọc dòng đầu hoặc xóa khối mã đang lỗi. Hãy kiểm tra giá trị, kiểu và điều kiện ngay trước dòng gây lỗi.
def doc_diem(text):
try:
diem = float(text)
except ValueError as loi:
raise ValueError("Điểm phải là một số") from loi
if not 0 <= diem <= 10:
raise ValueError("Điểm phải nằm trong khoảng 0 đến 10")
return diem
for du_lieu in ["8.5", "abc", "12"]:
try:
print("Hợp lệ:", doc_diem(du_lieu))
except ValueError as loi:
print("Không hợp lệ:", loi)
Kết quả:
Hợp lệ: 8.5 Không hợp lệ: Điểm phải là một số Không hợp lệ: Điểm phải nằm trong khoảng 0 đến 10
try, except, else, finally
try chứa thao tác có thể thất bại. except xử lý loại ngoại lệ đã dự kiến. else chạy khi khối try không phát sinh ngoại lệ; finally dùng để dọn dẹp khi luồng thoát khỏi cấu trúc trong điều kiện thực thi bình thường. Việc tiến trình bị buộc dừng bởi hệ điều hành không thể được đảm bảo dọn dẹp chỉ bằng finally.
Giữ try đủ nhỏ để biết ngoại lệ đến từ đâu. Tránh except: pass vì nó giấu lỗi và khiến phần sau tiếp tục với trạng thái sai. Với tệp, dùng with để đóng tài nguyên tự động. Với cơ sở dữ liệu, cần commit hoặc rollback theo kết quả thao tác.
Debug từng bước
Chọn một dữ liệu tái hiện được lỗi, đặt breakpoint trước dòng nghi vấn rồi chạy chế độ debug của IDE. Quan sát biến, step over để đi từng câu lệnh và step into khi cần vào hàm. breakpoint() có thể mở debugger mặc định trong terminal; gỡ hoặc vô hiệu hóa breakpoint trước khi đưa chương trình vào môi trường vận hành.
def trung_binh(diem):
if not diem:
return None
return sum(diem) / len(diem)
print(trung_binh([]))
print(trung_binh([8, 10]))
Kết quả:
None 9.0
Ví dụ trung bình cần xác định ý nghĩa của danh sách rỗng trước: trả None, trả 0 hay gây lỗi là quyết định theo yêu cầu. Ở đây trả None để phân biệt chưa có điểm với điểm trung bình bằng 0. Debug hiệu quả bắt đầu từ định nghĩa hành vi mong muốn.
Lỗi thường gặp và lưu ý
- Không bắt mọi Exception rồi báo thành công; chỉ xử lý lỗi bạn biết cách khắc phục hoặc ghi nhận đúng.
- assert dành cho kiểm tra giả định nội bộ; không thay thế validation đầu vào vì có thể bị bỏ khi chạy tối ưu.
Ghi nhớ
Đọc traceback từ loại lỗi đến dòng mã liên quan, tái hiện bằng dữ liệu nhỏ và sửa nguyên nhân. Xử lý ngoại lệ phải giữ đúng ý nghĩa của trạng thái chương trình.

